İnternet Tarayıcısını Temiz Tutma

Tarayıcı, çoğu kişinin bilgisayarda ve telefonda en uzun süre açık tuttuğu program. Bu yüzden yavaşladığında "bilgisayar bozuldu" hissi verir; oysa sorunun büyük kısmı tarayıcının kendi içinde biriken verilerden ve arka planda çalışan uzantılardan gelir. Aşağıda, hangi verinin ne işe yaradığını, neyi silmenin gerçekten hız kazandırdığını ve neyi silmenin sadece işini zorlaştıracağını sırayla göreceksin.

Tarayıcıda tam olarak ne birikiyor?

Temizliğe başlamadan önce üç kalemi birbirinden ayırmak gerekir. Çoğu kişi "geçmişi sildim ama hiçbir şey değişmedi" derken aslında yanlış kalemi silmiş olur.

Veri türü	Ne yapar?	Silinince ne olur?	Hıza etkisi
Geçmiş (history)	Ziyaret ettiğin adresleri kaydeder, adres çubuğunda öneri üretir	Öneriler sıfırlanır, oturumlar kapanmaz	Düşük–orta
Çerezler (cookies)	Oturum açık kalmasını ve site tercihlerini saklar	Sitelerden çıkış yapılır, yeniden giriş gerekir	Düşük, ama gizlilik açısından yüksek
Önbellek (cache)	Resim, yazı tipi, betik gibi dosyaları diskte tutar	Siteler ilk açılışta biraz yavaş yüklenir, sonra normalleşir	Disk alanı için yüksek
Uzantılar	Ek özellik katar, her sekmede bellek kullanır	Özellik kaybı olur; bellek geri kazanılır	En yüksek

Buradaki en önemli çıkarım şu: tarayıcı geçmişi temizleme gizlilik ve düzen için yapılır, uzantı azaltmak ise performans için yapılır. İkisi aynı şey değildir ama aynı bakım rutininin parçasıdır.

Adım adım temizlik

Önce ölç, sonra sil. Tarayıcının görev yöneticisini aç (Chrome ve Edge'de Shift+Esc, Firefox'ta menüden "Görev Yöneticisi"). Hangi sekmenin ve hangi uzantının ne kadar bellek kullandığını gör. Böylece temizlikten sonra farkı karşılaştırabilirsin.
Temizleme penceresini aç. Chrome, Edge, Firefox ve Opera'da Ctrl+Shift+Delete (Mac'te Cmd+Shift+Delete) kısayolu doğrudan bu ekranı açar. Safari'de Ayarlar > Gizlilik yolundan geçilir.
Zaman aralığını bilinçli seç. "Tüm zamanlar" en agresif seçenek; ilk denemede "son 4 hafta" mantıklı bir orta yol. Aradaki fark önemli: son 4 hafta çoğu gereksiz kaydı temizlerken sık kullandığın adres önerilerini korur.
Kalemleri ayrı ayrı işaretle. Sadece disk alanı istiyorsan önbelleği; gizlilik istiyorsan geçmiş ve çerezleri seç. Kayıtlı şifreler ve otomatik doldurma verileri kutusunu kapalı tut — bunları silmek çoğu kişide gereksiz bir kayıp yaratır.
Çerezlerde istisna tanımla. Modern tarayıcılar "belirli siteleri hariç tut" ya da site bazında çerez silme imkânı verir. Banka, e-posta ve iş panellerini istisna listesine ekle; geri kalanı temizle.
Uzantıları elden geçir. Uzantılar sayfasını aç ve her biri için tek soru sor: "Son bir ayda bunu kullandım mı?" Cevap hayırsa kaldır, "belki" ise devre dışı bırak. Devre dışı bırakma, kaldırmadan önce güvenli bir deneme yöntemidir.
Sekme alışkanlığını düzelt. Kırk açık sekme, tarayıcıya kırk ayrı program gibi yüklenir. Okumadığın sekmeleri yer imi klasörüne taşımak, temizlikten daha kalıcı bir hız kazancı verir.
Arama motoru ve başlangıç sayfasını doğrula. Bir yerden gelen istenmeyen yazılım bu ayarları değiştirmiş olabilir. Beklenmeyen bir arama motoru görüyorsan, cihazda virüs olup olmadığını anlama adımlarını da uygulamak gerekir.
Tarayıcıyı güncelle ve yeniden başlat. Güncelleme yalnızca güvenlik yaması değil; bellek yönetimi iyileştirmeleri de buradan gelir. Yeniden başlatma, sızdırılmış belleği serbest bırakır.
Rutin kur. Ayda bir kez önbellek ve geçmiş, üç ayda bir uzantı denetimi yeterli. Her gün silmek, siteleri sürekli yeniden yükletip internet kullanımını artırır.

Sık yapılan hatalar

Her şeyi "tüm zamanlar" seçip silmek. Kayıtlı şifreler ve site izinleri de gidince kullanıcı temizlikten pişman olur ve bir daha yapmaz.
Gizli sekmeyi temizlik sanmak. Gizli pencere yeni kayıt tutmaz, var olan geçmişi silmez. İki farklı işlevdir.
Önbelleği hız için silmek. Önbellek aslında hızlandırıcıdır; silindiğinde siteler ilk açılışta daha yavaş gelir. Amacı disk alanı kazanmak ve bozuk dosyalardan kurtulmaktır.
"Temizleyici" programlara güvenmek. Tarayıcının kendi ayarları bu işi zaten yapar. Üçüncü taraf araçlar bazen kendileri uzantı kurar, reklam ekler.
Aynı işi gören uzantı yığmak. İki reklam engelleyici