Dosyaların Yedeksini Yapma
Bir dosyanın kaybolması genellikle tek bir dramatik olayla olmaz. Disk bir sabah açılmaz, telefon suya düşer, yanlış klasör silinir ya da bir fidye yazılımı belgeleri şifreler. Bu senaryoların ortak noktası şudur: hiçbiri önceden haber vermez. Yedekleme de tam bu yüzden "vakit bulunca yapılacak" bir iş değil, bir kez kurup arkasını dönmeyeceğiniz bir düzendir.
Aşağıda hem yöntemleri karşılaştırıyor hem de yeni başlayan biri için uygulanabilir bir sıra öneriyorum.
Yedekleme Yöntemlerinin Karşılaştırması
Temelde üç seçenek var: bulut hizmetleri, dış disk/SSD ve ağa bağlı depolama (NAS). Her birinin güçlü olduğu nokta farklı.
| Ölçüt | Bulut | Dış disk / SSD | NAS |
|---|---|---|---|
| İlk maliyet | Düşük (aylık abonelik) | Orta (tek seferlik cihaz) | Yüksek (cihaz + diskler) |
| Geri yükleme hızı | İnternet hızına bağlı, yavaş olabilir | Hızlı (USB üzerinden) | Hızlı (yerel ağ) |
| Yangın, hırsızlık, su | Korunur (fiziksel olarak başka yerde) | Korunmaz (evde, cihazın yanında) | Korunmaz |
| Otomasyon | Kurulumdan sonra kendiliğinden | Diski takmayı hatırlamak gerekir | Zamanlanabilir |
| Kapasite esnekliği | Plan yükseltilir | Yeni disk alınır | Disk eklenir |
| Gizlilik kontrolü | Sağlayıcıya güven gerekir | Tamamen sizde | Tamamen sizde |
Tablonun anlattığı şey net: bulut ile dış disk birbirinin alternatifi değil, birbirinin eksiğini kapatan iki parçadır. Bulut otomasyon ve fiziksel ayrılık sağlar; dış disk hız ve bağımsızlık sağlar. Bu yüzden yaygın olarak kullanılan 3-2-1 kuralı mantıklıdır: dosyanın 3 kopyası olsun, 2 farklı ortamda tutulsun, 1 kopyası fiziksel olarak başka bir yerde bulunsun.
Adım Adım Yedekleme Düzeni Kurmak
- Neyi yedeklediğinizi belirleyin. Her şeyi yedeklemek gerekmez. Yeniden indirebileceğiniz program kurulum dosyaları, film arşivleri ve önbellek klasörleri yerine geri getirilemeyecek olanlara odaklanın: fotoğraflar, videolar, belgeler, muhasebe kayıtları, tarayıcı yer imleri, e-posta arşivi, oyun kayıtları, telefondaki mesaj yedekleri. Bir kağıda "kaybolursa üzülürüm" listesi çıkarın.
- Hacmi ölçün. Bu liste kaç GB? Klasöre sağ tıklayıp özelliklerine bakmak yeterli. 20 GB ile 2 TB için verilecek kararlar tamamen farklıdır. 50 GB altındaysanız pek çok bulut planı rahatça yeter; yüzlerce GB fotoğraf ve videoda dış disk maliyet olarak öne geçer.
- Bulut tarafını kurun. Bir veri yedekleme bulut hizmeti seçerken üç şeye bakın: aylık ücret karşılığı kapasite, sürüm geçmişi (dosyanın eski hâline dönebilme) ve silinen dosyayı kaç gün çöp kutusunda tuttuğu. Sürüm geçmişi olmayan bir senkronizasyon aracı, bozulmuş dosyayı bozuk hâliyle buluta taşır; bu yedek değildir.
- Senkronizasyon ile yedeklemeyi ayırın. Senkronizasyon aynalar: bilgisayarda silersiniz, bulutta da silinir. Yedekleme ise geçmişi saklar. İdeal olan, senkronize klasörünüzü de ayrıca yedeklemektir.
- Dış disk kopyasını oluşturun. Windows'ta Dosya Geçmişi, macOS'ta Time Machine yeterlidir; daha fazlası isteniyorsa görüntü (image) alan araçlar kullanılır. Diski yedek dışında hiçbir iş için kullanmayın, sürekli takılı bırakmayın. Fidye yazılımı takılı diski de şifreler.
- Şifreleme ekleyin. Dış disk kaybolduğunda içindekiler açık durmasın: BitLocker, FileVault veya disk şifreleme özelliği olan araçlar iş görür. Kurtarma anahtarını diskin üzerine yazmayın; şifre yöneticinizde tutun. Güçlü şifre oluşturma ve saklama konusundaki rehber bu noktada tamamlayıcıdır.
- Telefonu unutmayın. Fotoğrafların otomatik yüklenmesini açın, ancak yalnızca Wi-Fi üzerinden yüklenecek şekilde ayarlayın. Telefonda depolama alanı boşaltma teknikleri ile yedekleme birlikte düşünülmelidir: buluta yüklenmiş fotoğrafları cihazdan silmek güvenlidir, yüklenmemişleri silmek değildir.
- Takvime bir sınama koyun. Üç ayda bir rastgele beş dosyayı yedekten geri yükleyip açın. Açılıyorsa sistem çalışıyor demektir.
Sık Yapılan Hatalar
- Yedeği aynı diskin başka bölümünde tutmak. D: sürücüsü, C: ile aynı fiziksel diskse disk arızasında ikisi birlikte gider.
- Tek kopyaya güvenmek. Yalnızca bulut ya da yalnızca dış disk, tek noktalı arıza demektir. Hesap kilitlenmesi de bir arızadır.
- Hiç test etmemek. Yıllarca yedek aldığını sanan ama geri yüklerken bozuk arşiv bulan çok sayıda kullanıcı var. Test edilmemiş yedek, yedek değil varsayımdır.
- Sürüm geçmişini kapatmak. Yer kazanmak için kapatılan bu özellik, bir dosya yanlışlıkla üzerine kayd