Cihazda Virüs Olup Olmadığını Anlama
Bir cihaz yavaşladığında akla gelen ilk şey genellikle virüs oluyor. Oysa yavaşlık, ısınma ve pil tükenmesi gibi belirtilerin büyük bölümü dolu depolama, eski işletim sistemi veya arka planda çalışan gereksiz uygulamalardan kaynaklanır. Ayrımı doğru yapmak önemli: bilgisayar virüsü bulma süreci, "şüphelenmek" ile başlamaz, ölçmekle başlar. Aşağıdaki yöntem, elinizdeki verilere bakarak sıradan bir performans sorunuyla gerçek bir bulaşmayı birbirinden ayırmanıza yardımcı olur.
Önce belirtileri sınıflandırın
Aynı şikâyet, farklı nedenlerden gelebilir. Şu karşılaştırma, hangi tarafta durduğunuzu anlamak için iyi bir başlangıç:
| Belirti | Sıradan performans sorunu | Kötü amaçlı yazılım şüphesi |
|---|---|---|
| Yavaşlık | Yıllar içinde kademeli artar, çok sekme/çok program açıkken olur | Belirli bir gün aniden başlar, cihaz boştayken de sürer |
| Tarayıcı | Eklenti fazlalığı, çok sekme | Ana sayfa ve arama motoru kendi kendine değişir, yeni araç çubukları çıkar |
| Reklam | Sadece reklamlı sitelerde | Reklamsız sitelerde, hatta masaüstünde açılır pencere |
| İnternet kullanımı | Video, güncelleme, yedekleme sırasında yükselir | Hiçbir şey yapmazken sürekli veri gider |
| Hesaplar | Sorun yok | Tanımadığınız giriş bildirimleri, adınıza gönderilmiş mesajlar |
Sağ kolondan iki veya daha fazla madde işaretlendiyse ciddi bir kontrol yapmanız gerekir. Yalnızca ortadaki kolon doluysa, muhtemelen depolama boşaltma ve başlangıç programlarını azaltma gibi klasik hızlandırma adımları işinizi görecektir.
Adım adım kontrol
- Cihazı boşta ölçün. Tüm programları kapatın, iki dakika bekleyin. Windows'ta Görev Yöneticisi (Ctrl+Shift+Esc), macOS'ta Etkinlik Monitörü'nü açın. Boştaki bir sistemde işlemci kullanımı düşük tek haneli değerlerde dolaşır. Adını hiç duymadığınız bir işlem sürekli yüksek işlemci veya ağ kullanıyorsa adını not edin ve internette aratın.
- Ağ trafiğini izleyin. Görev Yöneticisi'nin "Ağ" sütunu ya da telefonda "Mobil veri kullanımı" listesi, hangi uygulamanın arka planda konuştuğunu gösterir. Kullanmadığınız bir uygulama listenin üstlerindeyse bu güçlü bir sinyaldir.
- Yüklü uygulama listesini baştan sona okuyun. Windows'ta Ayarlar > Uygulamalar, Android'de Ayarlar > Uygulamalar bölümünü kurulum tarihine göre sıralayın. Sizin kurmadığınız, aynı gün toplu hâlde gelmiş kalemler genellikle bir kurulum paketiyle beraber sızmış istenmeyen yazılımlardır. Uygulamaları düzenli gözden geçirme alışkanlığı, bu tür eklerin aylarca fark edilmeden kalmasını önler.
- Tarayıcı eklentilerini ve ana sayfayı denetleyin. Reklam yazılımlarının en sık yerleştiği yer tarayıcıdır. Eklentiler bölümünde tanımadığınız her şeyi kaldırın, arama motoru ve ana sayfa ayarlarını elle düzeltin. Yönlendirme devam ediyorsa tarayıcıyı sıfırlayın.
- Tam tarama yapın, sonra ikinci bir görüşe başvurun. Windows'ta Microsoft Defender'ın "Tam tarama" ve "Çevrimdışı tarama" seçenekleri bulunur; çevrimdışı tarama, sistem açılmadan çalıştığı için gizlenen dosyaları yakalamada daha başarılıdır. Ardından farklı bir üreticinin talep üzerine çalışan tarayıcısıyla ikinci bir kontrol yapın. İki farklı motorun aynı dosyayı işaretlemesi, bulgunun doğruluğunu ciddi biçimde artırır.
- Temizlikten sonra şifreleri değiştirin. Bulaşma doğrulandıysa, cihazda oturum açtığınız e-posta, banka ve sosyal medya şifreleri artık güvenilir değildir. Şifreleri temiz bir cihazdan değiştirin ve iki adımlı doğrulamayı açın. Güçlü şifre oluşturma ve bunları bir parola yöneticisinde saklama konusundaki rehber bu aşamada işinize yarar.
- Sonucu doğrulayın. Bir hafta boyunca boştaki işlemci kullanımı, pil ömrü ve veri tüketimini karşılaştırın. Değerler normale döndüyse iş tamamdır; dönmediyse en temiz çözüm, verileri yedekleyip işletim sistemini sıfırdan kurmaktır.
Sık yapılan hatalar
- Her yavaşlığı virüse bağlamak. Diski %95 dolu bir bilgisayar, hiçbir zararlı yazılım olmadan da ağır çalışır. Depolama boşaltma ve başlangıç programlarını azaltma adımlarını önce deneyin.
- Birden fazla antivirüsü sürekli açık tutmak. İki gerçek zamanlı koruma birbirinin dosyalarını tarar, sistemi yavaşlatır ve yanlış alarm üretir. Kalıcı olarak tek koruma bırakın; ikinci ürünü yalnızca isteğe bağlı tarama için kullanın.
- "Bilgisayarınız virüslü" yazan reklama tıklamak. Bu uyarıların neredeyse tamamı sahtedir ve tam olarak korkm